Pòt la louvri ankò

Yon jou, Georges-Emmanuel Germany dekouvri Aimé Césaire se premye kouzen grann li. Lè yo rankontre, Germany mande Césaire ki direksyon pou l pran nan lavi. Repons Césaire bay ta tout sa k ap vini apre a:

Germany reponn – gen 54 peyi sou kontinan an, ki kote pou l kòmanse? Césaire di l kòmanse ak Ayiti, paske se la menm li te dekouvri pi fon rasin afriken pa l yo, e li te konprann afrikanite l kòm moun Matinik nèt ale.

Se nan Benen, sepandan, fil la konekte. Nan Allada, Germany aprann vil la ta dwe kote fanmi Toussaint Louverture soti – menm Toussaint Louverture ki te dirije libète Ayiti a. Allada, Benen, Ayiti: yon sèl fil, depi nan wayòm nan rive nan Karayib la.

Yon notab lokal fè l konnen li gen san wayal. Yon konsiltasyon fa konfime sa. Devan wa Allada a, li tande pawòl ki fè tout bagay vin reyèl:

Sou dat 20 out 2016, wa Allada a kouwone l prens, ak tit Dah Milèko.

Yo ofri l papye yo jwenn an kachèt; Germany refize. Li vle yon bagay pi gwo pase yon solisyon pèsonèl: yon lwa ki rekonèt dwa tout moun genyen pou retounen, pa sèlman pou li menm – san yo pa mete kondisyon sou kantite ane rezidans anvan, jan sa te fèt an Gana, kote yo te jwenn yon pwogram menm jan an apre afwodesandan te plede pou yon pwogram tankou sa a. Germany vle rekonesans lan fèt imedyatman.

Pandan plizyè ane, li rive fè ministr yo koute l, men li pa janm jwenn senk minit ak prezidan Talon. Ouvèti a rive nan yon lòt fason: yon beke (yon kolon) yo rele Bernard Hayot, ke Germany dekri kòm "mèt zile a ansanm ak tout moun ki viv ladan l," envite Talon vin nan Matinik pou inogire yon ekspozisyon atistik beninwa. Envitasyon an kreye yon gwo eskandal – prezidan Kolektivite Teritoryal Matinik la refize piblikman patisipe, li konsidere sa kòm yon ofans kont memwa zansèt esklav yo, e prefekti lokal la entèdi rasanbleman piblik anvan louvèti a, apre yo te fè apèl pou manifeste sou entènèt.

Germany fè pati yon delegasyon manifestan ki rankontre yon minis beninwa pou diskite sou pi bon fason pou jere sitiyasyon an. Gras a delegasyon sa a, vizit la pase byen san pwoblèm, e Germany pwofite yon moman avèk prezidan Benen an pou li kite yon mak:

Apre sa vin kesyon pratik la, e lè yo mande l kisa Benen ap jwenn nan sa, Germany montre gwo pouvwa ak enfliyans dyaspora a genyen toupatou nan mond lan. La menm yo negosye kontni lwa a: yon prèv desandans afriken, pa yon prèv orijin beninwa espesifik; aksè a sitwayènte apre kèk ane, men yon dwa imedya pou vwayaje e enstale kò yo depi moman demand lan fèt. Yon fwa pwojè lwa a rive nan palman an, Germany mobilize pou l jwenn sipò e asire l pase alinanimite, sa k rive vre.

De semèn apre desizyon gouvènman an, Talon te nan Brasília pou yon vizit deta – piske Brezil gen plis moun afwodesandan pase nenpòt lòt peyi ki an deyò Lafrik, Talon te anonse nouvo lwa a nan yon konferans pou laprès ansanm ak Prezidan Lula:

Patrice Talon te dirije Benen kòm prezidan depi avril 2016 rive me 2026. Anvan li te vin prezidan, li te bati karyè li nan endistri koton an pandan ane 1980 yo ak ane 1990 yo, epi li te pase plizyè ane kòm yon gwo finansye politik nan lonbraj, anvan li te genyen eleksyon prezidansyèl la ak 65 % vòt yo nan dezyèm tou a.

Li te rive nan pouvwa a pandan l ap pwomèt yon lòt kalite gouvènans: pi lejè, pi teknokratik, mwens koronpi. Premye aksyon li se te eseye limite tèt li a yon sèl manda senk lane – yon demach ki pa abityèl nan yon rejyon kote gouvènman yo pito pwolonje manda pase yo koute yo. Refòm konstitisyonèl la pa t pase nan Palman an, men li te bay ton yon prezidans ki pa t janm antre fasilman nan yon sèl kategori.

Sa ki chanje

Bilan ekonomik la enpòtan anpil. Kwasans PIB a te monte soti 3,3 % an 2016 rive 7,5 % an 2024 – pousantaj ki pi wo depi 1990 – epi yo te prevwa 7 % pou 2026. Endis Devlopman Imen an te monte soti 0,351 an 1990 rive 0,515 an 2023. De gwo pwogram refòm gouvènman an (PAG 2016-2021 ak PAG 2021-2026) te mobilize ansanm plis pase 9 000 milya lajan CFA – anviwon 16 milya dola – pou enfrastrikti, enèji, agrikilti, ak sèvis dijital. Pèsepsyon koripsyon an te amelyore: Benen te monte soti nan 95yèm plas sou 176 peyi an 2016 rive nan 70yèm plas sou 180 an 2023 nan endis Transparency International la. Depans sosyal yo te monte soti 32,6 % rive 43,8 % nan bidjè a ant 2018 ak 2022.

Talon te fè espre pou sèvis piblik yo rive nan tout peyi a, pa sèlman nan vil yo. Aksè a elektrisite a te agrandi – kouvèti nan vil yo te rive 69 %, kouvèti nan zòn riral yo 36 % anvan 2026, ak objektif pou gen yon kouvèti nasyonal konplè anvan 2030. Apwòch sa a te vini ak yon konpwomi li te eksplike dirèkteman bay pèp la, nan yon rankont ak jèn moun nan mwa jiyè 2025: yo te kenbe pri sèvis piblik yo yon jan chè espre pou lajan an te ka finanse ekspansyon nan nouvo zòn. «Nou pa ka di nou kontan endepandan epi kontinye lonje men bay moun nou te chase yo,» li te di – yon filozofi ki te atire admirasyon ansanm ak kritik. Enfrastrikti wout yo te devlope anpil. Lekòl gratis pou tifi yo te elaji rive nan fen premye sik segondè a, epi yo te aplike sa nan tout peyi a apati oktòb 2024. Yon plan pou 60 lekòl pwofesyonèl – nan agrikilti, mekanik, plonbri, elektrisite, ak entènèt – te jwenn finansman e te pare pou konstwi nan fen manda li, epi travay yo te dwe kòmanse kèk mwa apre li kite pòs la.

Zòn Endistriyèl Glo-Djigbé (GDIZ), ki te lanse an 2021 sou 1 640 ekta toupre Kotonou, ap transfòme lokalman koton, nwa kajou, soja, karite, ak anana olye pou l ekspòte matyè premyè yo bwit. Touris te vin yon pilye byen chwazi. Estati Amazòn nan – yon moniman 30 mèt ki dedye a fanm gèrye Dahomeyen yo – te inogire nan Kotonou an 2022. Zèv atistik sakre fòs kolonyal franse yo te vòlè te retounen ofisyèlman an novanm 2021, epi yo te ekspoze bay piblik la nan Kotonou nan mwa fevriye ki vin apre a. Festival anyèl Vodun Days yo te pozisyone Ouidah ak Benen kòm yon destinasyon kiltirèl mondyal. Gouvènman an te konsilte tou dyaspora Beneyen ki lòt bò dlo a sou chanjman ki t ap fèt yo. Epi an 2024, lalwa sou sitwayènte pou moun ki gen desandans afriken – pyès santral pwogram w ap aplike pou li a – te vote alinanimite.

Yon gwo pati nan pèp Beneyen an admire l aklè. Li te gen yon style ki pa abityèl pou yon chèf Deta – li te chita nan menm nivo ak pèp la nan reyinyon piblik yo, li te poze kesyon anvan li edike moun, li te envite jèn moun pou yo rankontre regilyèman nan Kay Pèp la pou seyans mantora ak dyalòg. «Li pa janm twò ta pou fè sa ki byen,» li te di nan youn nan rankont sa yo. Yon sondaj Afrobarometer ki fèt an 2024 te jwenn 60 % sitwayen Beneyen te konsidere peyi yo kòm demokratik, epi 77 % te di yo prefere demokrasi pase nenpòt lòt sistèm politik.

Lòt bò meday la

Pòtre demokratik la pi konteste. «Nou te chwazi yon lòd politik ki sanble ak sa kolonizatè a – demokrasi – pou satisfè rechèch nou, bezwen nou pou libète, pou devlopman,» li te di nan menm rankont sa a. Benen te yon nan demokrasi ki pi selebre nan Afrik Lwès pandan lontan – peyi ki, an 1991, te reyalize premye transfè pouvwa pasifik soti nan men yon diktatè rive nan men yon prezidan eli nan Afrik Subsaharyen. Repitasyon sa a te efase anpil sou Talon.

Refòm elektoral 2019 yo te egzije pati yo pou yo depase yon sèy 10 % vòt nasyonal pou yo ka genyen syèj nan Palman an, sa ki te mete opozisyon an sou kote nan reyalite: patisipasyon elektè yo te tonbe rive 25 % nan eleksyon ane sa a. An 2021, kèk kandida opozisyon te entèdi patisipe nan eleksyon akoz chaj kriminèl kritik yo te rele politikman motive. Freedom House te desann kategori Benen soti nan «Lib» pou rive nan «Pasyèlman lib». An janvye 2026, eleksyon lejislatif yo te montre opozisyon an pa t rive ankò nan sèy 10 % la – tout 109 syèj Palman an te ale bay pati k ap sipòte gouvènman an. Tribinal Konstitisyonèl la – ki te nòmalman endepandan – te fini pa dirije pa ansyen avoka pèsonèl Talon.

An desanm 2025, Talon te pwolonje manda prezidansyèl yo soti nan senk pou rive nan sèt ane gras a yon refòm konstitisyonèl, epi li te kreye yon Sena – kote yo prevwa l ap rete manm apre li kite pòs prezidan an. Yo te fè echwe yon tantativ koudeta menm mwa a apre Benen te mande entèvansyon militè Nijerya. Manda prezidansyèl li te fini 24 me 2026, lè li te remèt pouvwa a bay Romuald Wadagni – pwòp ansyen minis Finans li e achitèk anpil nan pwogram ekonomik la – ki te genyen eleksyon an ak 94 % vòt yo.

Politik travay anba Talon te panche vè deregilasyon olye pou l elaji pwoteksyon travayè yo, dapre rezònman ki di yon mache travay pi lib kreye plis travay pase yon mache ki reglemante anpil – ak Etazini site kòm yon egzanp yon modèl ki konbine fèb regilasyon ak fèb chomaj: «Mwen ta pito deregile travay pou kreye djòb pase pou reglemante l epi pa kreye anyen ditou,» jan li te di sa nan yon rankont ak jèn moun an jiyè 2025. Apwòch sa a te atire sipò moun ki wè yon fò kwasans travay pandan manda li, ak kritik moun ki enkyete l kite travayè yo ak mwens pwoteksyon.